|
|
| |
|
Kadınlar Kadınlarla Neden Rekabet Ederler
Nisan 2008
Beyhan Tayat
Endüstri Mühendisi, beyhan.tayat@gmail.com
Cinsiyetimizin kişiliğimizi, anlam dünyamızı, ilişkilerimizi belirlemesindeki önemini
çoğu zaman yoksayma eğilimindeyizdir. Oysa cinsiyetimiz içsel ve dışsal göndermeleriyle
deneyimlerimizi kendi özgün katkısıyla biçimlendirir. Toplumsal cinsiyet olarak
kadınlık hem bireysel hem de kültürel kategorilerle kurulur ve yaşanır. Son dönem
feministlere göre toplumsal cinsİyet dilsel, söylemsel ve kültürel bir kurgudur.
İktidarın bir tanımıdır. Bu feministlere göre toplumsal cinsiyet o kadar muğlak,
değişken bir kurgudur ki aslında kadın yoktur. Cinsiyetimizi bu kadar değişken yaşamasak
da,
kadınlığımız bir türlü sabitleyemediğimiz hep eksik olduğumuzu hissetiğimiz alandır.
Hep ya az kadınızdır ya çok kadın. Kadın/erkek ikili konumlanışa karşın bireysel
deneyimlerin ve kültürel kategorilerin sonsuz kaynaşması pek çok kadınlık ve erkeklik
üretir. Bu çoğul kadınlık-erkekliğe rağmen erkek egemen sistem, cinsiyetleri katı
sınırlarla ayırır ve düzenler. Bir dizi beklentiler ve somut pratikleri dayatarak
deneyim ortaklıkları, genellikler yaratır. Egemen bir erkeklik ve ona bağımlı kadınlık.
|
Toplumsal cinsiyetimiz, kadınlığımız "rekabet" ile ilişkimizi de belirler. Çoğumuz
rekabetçi duygularla başetmekte zorlanırız. Kendimize yakıştıramayız. Ahlaken olumsuzlarız.
Kuşkusuz rekabetin cinsiyet ilişkilerini aşan bağlamları vardır. Rekabetin insan
doğasına ait olduğuna ya da sonradan öğrenildiğine, devindiriciliğine ya da yıkıcılığına
dair karşıt görüşler vardır. Ama rekabeti sadece ahlaken redderek yoksayamayacağımız
kesindir. |
 |
Bu beklentilere bakarak bizden rekabet etmemiz beklenir
diye düşünürüz ama işin aslı hiç de böyle değildir. Erkeklerle gücü paylaşmak için, sınıf atlamak için ya
da onaylanmak için kadınlarla kıyasıya rekabete zorlanırız.
Yani hem rekabetçi olmamalıyız,
hem de rekabet etmeliyizdir. Gizli bir rekabete
zorlanırız.
Psikanalizin açığa çıkarttığı gibi ataerkil ailelerde yetişen kadınlar, ilk onaylayıcı anne olmasına rağmen kısa sürede asıl gücün babada olduğunu anlarlar
ve onaylanma için ya babaya yönelirler ya da anneyi ve kadınlıklarını redderler.
Bu süreçte genellikle erkeklik idealize edilirken kadınlık değersizleştirilir. Erkeğe
bağlı bir kadınlık imgelenir. Dahası erkek egemen sistemde gücü elinde tutan erkeklerdir.
Çocukluğumuzdan itibaren bir erkeğin onayını almak için kadınlarla rekabet ederiz.
Kendimizi bir erkekle karşılaştırmak yerine, güçsüz bulduğumuz kadınlarla rekabet
ederiz. Erkeklerin üstünlüğünü daha kolay kabul eder onunla rekabet etmek yerine,
gücünü paylaşmak için onayını almaya çalışırız. Amerika'da Northwern Üniversitesi'nde
psikiyatri ve davranış bilimleri üniversitesinde yapılan bir araştırmada kadınların
kadın otoritelere daha çok tepki gösterdikleri saptanmış. Herkesin kadın olduğu grupta, bir kadının liderliğe oynama ve rekabet etmesi tepkiyle karşılanıyor, kaba
güç kullanılarak kürsüden indiriliyor. Kadınların yönettiği karma gruplarda, kadın
lider "kadınsı olmayan", "soğuk, duygusuz" ve erkek katılımcıya "komplo kuran"
olarak tanımlandı. Erkeklerin yönettiği karma grupta kadınlar liderlik için aktif rekabetten kaçındı ve "hanım, hanımcık" tavırla geleneksel yapıyı yansıttılar ve
erkek lidere bağlı uygun pozisyon için rekabet ettiler.
Ücretli çalışma hayatında
yatay ve dikey cinsiyetçi ayrımcılıklarla iş bulmakta zorlanır, düşük ücret alırız.
Orta ve üst sınıf kadınların dışındakilerin bekar kalarak tek başlarına geçinebilmeleri
imkansızdır. Mühendislik benzeri profösyönel meslekli kadınların tek başlarına geçinebilmeleri
mümkün olsa bile romantik aşk mistizmi ile soslanmış tedarikçi/kurtarıcı erkek ile-ona
hizmet eden kadın düşlemlerini taşırız. Koca bulmak için birbirimizle rekabet ederiz.
Sinek kadar kocam olsun başımda bulunsun.
Ayna ayna söyle bana var mı benden güzel
bu dünyada?
Bir grup insanın bedensel ölçülerine ve deri renklerine göre dışlandıkları
düşüncesi vicdanları rahatsız eder ama nedense kadınların bedenlerine göre değerlendirilmesi
doğal bulunur. Güzellik neredeyse ırkçılığa varan bedensel ölçülere dayandırılır.
Beyazlık ve incelik olmazsa olmazdır. Güzel olmayan kadın eksiktir, değersizdir.
"Gerçek" kadın değildir. Bedensel çekicilik kalıplarına uymayan kadınlar, erkekler
tarafından olduğu kadar kadınlar tarafından da dışlanırlar. Kadınlar için için güzellik
onaylanma ve gücün paylaşılmasının araçlarındandır.
İyi Anne/Kötü Anne..Peki ya
babalar?
Çocuk yapmak sadece bizi iş-ev olarak bölmez diğer kadınlarla da aramıza ayrımlar koyar. Ücretsiz nitelikli çocuk bakımı yokluğu, çocuğun bakım ve sosyalleşme
sorumluluğunun üzerimizde olması bizi erkeklerden daha güçsüz bir konuma sokar.
Bazılarımız ücretli çalışmayı bırakırlar. Baba olmak bir erkeğin hayatında fazla
bir değişiklik yaratmamasına rağmen, kadınların tüm hayatını etkiler. Erkek egemen
sistem nasıl iyi anne olunacağına dair geniş bir literatüre sahiptir. Şu kadar süre
emzirmelidir, anne şu kadar zaman ayırmalıdır, evde oturması daha sağlıklıdır v.s..
Nedense babalık fazlaca kurcalanmaz.
Çocuk yapanlarla, yapmamayı seçen kadınlar
birbirinden uzaklaşırlar. Çocuk yapanlar yapmayanları özgür, her istediğin yapabilen,
cinselliğini rahatça yaşayan kötü kadın olarak imgeler ve tehditkar algılar. Yapmayan
kadınlarsa anne olanları kadınsı, anaç, sevgi dolu verici imgeleştirerek kendilerini
kısmen eksik ve uzak duyumsarlar.
Çocuklu kadınlar birbirleriyle hangi çocuk akıllı, iyi
rekabetine girerler. Çocukları için ücretli çalışmayı bırakanlarla, çalışmaya devam edenler arasında da rekabet vardır. Evde oturanlar özgür zamana sahip, çocuklarıyla
doyurucu zaman geçiren kadınlardır klişesi çok yaygın bir yanlıştır. Amerika'daki
bir araştırmaya göre okul çağındaki çocuğu olan ev kadının ve ücretli çalışan kadının, çocuklarına ayırdıkları zamanlar aynıdır. (26 saat) Ev kadınları ev içi işler,
çocukların eğitimi/kursları v.b. gibi bir sürü işe zaman ayırırlar. Ücretli çalışan
kadınların çifte mesaii de ezilmeleri görülmeden sadece geniş sosyal çevreye sahip,
özgür ve yararlı bireyler olarak tasarımlanması da o kadar klişedir.
Sonuç olarak
erkek egemen sistem bizi güzel/çirkin, erkeksi/kadınsı, iyi anne/kötü anne, çalışan
kadın/ev kadını v.b. ayrımlarla böler ve karşı karşıya getirir. Oysa kadınlarla
rekabet etmek bizi daha güvensizleştirir. Toplumsal çözümlerden uzaklaştırır, mutsuz
eder. Varolan erkek egemen iktidarın işine yarar. Diğer kadınlar ve kendimize ilişkin
bize dayatılan klişeleri bırakıp, birbirimizin gerçek koşullarını anlamaya çalışmalıyız.
Birlikte eşit ve özgür bir yaşam için mücadele zeminleri kurabiliriz. İşyerlerinde
erkek hakimiyetine ve ayrımcılığına karşı kadınlarla dayanışma ağları kurabilir,
yeni başlayan kadın arkadaşlara destek olabilir, deneyimlerimizi aktarabiliriz.
Ücretli çalışanlar ve ev kadınları, ücretsiz ve nitelikli çocuk bakımının sağlanması
için yanyana gelebiliriz. Kadınları sevmeye kendimizi sevmekle başlayabiliriz.
Kaynaklar
1) Saç Saça Baş Başa / Kadınlar Arası Rekabet- Leora Tanenbaum
2) Duyguların Gücü
Psikanalizde, Cinsiyette ve Kültürde Kişisel Anlam Nancy J. Chodorow
|
|
|
|