|
|
| |
Rozsa Peter ( 1905-1977),
Yinelemeli(recursive) Fonksiyon Teorisinin Kurucusu
 |
Rózsa Péter (Politzer) savaşla bölünmüş ve sivil çatışmanın yeraldığı yaşamanın
kolay olmadığı bir ülkede büyüdü. Matematik teorisine büyük katkılarda bulundu,
yaşamında bazı onaylamalar almasına rağmen, ölçümleleme(computational) teorisi kurucularının (Gödel, Turing, Churc, Kleene) yanında adının yer alması gerekirken bugün unutuldu.
Bunda şüphesiz zamanındaki Doğu Avrupa bilimcileri ile aynı kaderi paylaşır.
|
Rózsa
Péter genellikle "Matematik Güzeldir" başlıklı derslerinde dinleyicilerine "Keşfin
sevincini matematikte olduğu biçiminde başka hiçbir alan sunamaz, belki de en büyük
insan sevincidir." derdi. Başkasının ağzında bu naif olabilir, onun için zor-kazanılmış
bir bilgelikti.
Péter Eötvös Loránd Üniversitesi'ne 1922'de kimya çalışmak için
kayıt oldu fakat kısa sürede asıl ilgisinin matematik olduğunu keşfetti. Dünyaca
ünlü matematikçilerle çalıştı ve uzun dönemli çalışma arkadaşı, onun ilgisini yinelemeli
fonksiyonlara ilk kez yönlendiren László Kalmár ile burada karşılaştı.
1927'de mezun
olduktan sonra özel öğretmenlik ve lise öğretmenliği ile geçimini sağladı. 1932'de
Zürich'te Uluslararası Matematikçiler Kongresi'nde yinelemeli fonksiyonların matematikte
ayrı bir alanda incelenmesini önerdiği bir çalışma sundu. Diğer çalışmaların ardından
1935'te doktorasını aldı. 1937'de Sembolic Mantık Dergisi'nin katılımcı editörlerindendi.
Savaş yıllarında Budapeşte'de çalışmalarına gettoda devam etti. 1943'te , eğitimsiz
okuyucular için, sayı teorisi ve mantığı tartıştığı "Sonsuzla Oynamak" isimli bir
kitap bastırdı. Pek çok kopyası bombalamalarda yokoldu ve savaş bitene kadar dağıtıma
giremedi. Erkek kardeşini ve pek çok arkadaşını ve matematikçi dostlarını Faşizmde
kaybetti ve kitabına sonraki basımında önyazı ile onları hatırlattı.
1945'te, Budapeşte
Öğretmenleri Koleji'nde ilk düzenli pozisyonu aldı. 1951'de devletin Kossuth Ödülü'nü
kazandığı Yinelemeli Fonksiyonlar Monographı'nı yayınladı. 1955'ten 1975'e, emekli
olana kadar Eötvös Loránd Üniversitesi'nde profesörlük yaptı. Bilgisayar Teorisinde
Yinelemeli Fonksiyonlar'ı yayınladı.
Öğrencileri tarafından Rózsa Teyze olarak anıldı
ve genç kadınların matematikte yükselmeleri için çalıştı. Doğum günü arifesinde
1977'de öldü. Öğrencisi Ferenct Genzwein ona övgüsünde onun "gerçeklik için bitimsiz
arayış"ta "olgular yalnızca zihin ve ruhun örtülerini açmaya yarayan patlayıcı şeylerdir"
düşündüğünü hatırlattı.
|
|
|
|